0:00 Hầu hết chúng ta đều được dạy từ nhỏ
0:02 rằng tiền bạc là thứ khó kiếm, rằng phải
0:04 nỗ lực học tập và làm việc cực lực cả
0:07 đời mới mong có được. Thế nhưng mỗi khi
0:09 khủng hoảng kinh tế ập đến, chúng ta lại
0:11 chứng kiến các ngân hàng trung ương
0:13 dường như có thể in ra hàng núi tiền một
0:15 cách dễ dàng đến khó tin. Điều này khơi
0:17 lên vô số câu hỏi tiền thực sự được tạo
0:19 ra từ đâu? Ai sẽ là người phải trả giá
0:22 cho những khoản tiền khổng lồ mới được
0:23 tạo ra này? Và quan trọng hơn cả, tất cả
0:26 những điều này có ý nghĩa gì đối với
0:28 cuộc sống của mỗi chúng ta? và tương lai
0:30 của nền kinh tế toàn cầu. Cuộc hành
0:32 trình vén màng bí ẩn về tiền tệ có thể
0:34 khởi đầu khá đơn giản nhưng càng đi sâu
0:37 chúng ta càng nhận ra sự phức tạp, thậm
0:39 chí là những điều tưởng chừng phi lý
0:41 đang vận hành ngay trong hệ thống mà
0:42 chúng ta là một phần của nó. Trong video
0:44 này chúng ta hãy cùng nhau khám phá sự
0:46 thật này
0:48 nha. Tiền vật chất phần nhỏ của bức
0:51 tranh kinh tế.
0:53 Khi nhắc đến tiền, hầu hết mọi người đều
0:55 hình dung đến hình ảnh những tờ tiền
0:57 giấy hay đồng xu kim loại, những vật thể
0:59 hữu hình có thể cầm được trên tay. Loại
1:01 tiền phổ biến này có tên gọi là tiền vật
1:03 chất và nó được sản xuất bởi các cơ quan
1:06 do chính phủ chỉ định, chẳng hạn như
1:08 cuộc đút tiền hoàng gia hoặc xưởng in
1:10 tiền quốc gia. Mặc dù quy trình sản xuất
1:12 được thực hiện bởi những tổ chức chuyên
1:14 môn, quyền kiểm soát cuối cùng vẫn nằm
1:16 trong tay cơ quan công quyền.
1:19 Bất ngờ thay, tiền vật chất lại chỉ
1:21 chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng lượng
1:23 tiền đang lưu thông trong một nền kinh
1:24 tế. Trên thực tế, con số này thường chỉ
1:27 dao động từ 3% đến 8% tùy theo quốc gia.
1:30 Mục tiêu của việc in tiền mặt chủ yếu
1:32 nhằm đáp ứng yêu cầu thanh khoản từ phía
1:34 ngân hàng tư nhân. Khi một người dân
1:36 tiếp cận máy ATM và yêu cầu rút tiền, hệ
1:38 thống ngân hàng bắt buộc phải có đủ tiền
1:40 mặt để phục vụ cho nhu cầu
1:42 này. Quá trình sản xuất tiền cũng tiết
1:44 lộ một khía cạnh ít ai ngờ. Chi phí để
1:47 in ra một tờ tiền thường rất thấp, ví dụ
1:49 chỉ cần khoảng ba xu để in một tờ mệnh
1:51 giá 10 đô la Mỹ. Điều đó tạo ra một
1:54 khoản lợi nhuận cho mỗi tờ tiền được
1:55 phát hành. Và phần chênh lệch đó được
1:57 gọi là lợi tức đút tiền seniorage.
2:01 Khoảng lợi tức này sẽ chạy vào ngân sách
2:02 nhà nước và có thể giúp chính phủ giảm
2:04 nhẹ gánh nặng thuế cho người
2:06 dân. Từ đây, một câu hỏi tự nhiên được
2:09 đặt ra. Nếu tiên vật chất mang lại lợi
2:11 ích như vậy, tại sao chính phủ không in
2:12 thật nhiều để giải quyết những nhu cầu
2:14 tài chính? Câu trả lời nằm ở vai trò
2:16 giới hạn của chính trị trong việc tạo
2:18 tiền. Nếu những người nắm quyền có thể
2:19 thoải mái in tiền để thực hiện các cam
2:22 kết tranh cử hoặc tài trợ cho các dự án
2:24 lớn, hệ quả sẽ là sự mất giá không thể
2:26 kiểm soát của đồng tiền. Khi lượng tiền
2:29 cung ứng tăng quá nhanh, giá trị mỗi đơn
2:31 vị tiền sẽ giảm xuống do mất cân bằng
2:33 với nguồn hàng hóa và dịch vụ thực tế,
2:35 từ đó dẫn đến lạm phát.
2:37 Trong kịch bản xấu nhất, làm phát vượt
2:39 khỏi tầm kiểm soát sẽ trở thành làm phát
2:42 vi mã khi đồng tiền mất giá quá nhanh
2:44 đến mức chính người dân không còn tin
2:46 tưởng vào sức mua của nó nữa. Hãy hình
2:48 dung một người nắm trong tay 1 triệu đô
2:49 la nhưng chỉ đủ để mua một quả táo. Đó
2:52 không còn là tiền mà là một mảnh giấy
2:54 không hơn không kém. Nhưng tờ tiền ấy
2:56 không còn được dùng để mua bán và được
2:58 tái chế thành túi sách hoặc tranh vẽ như
3:01 đã từng xảy ra tại Zimbabwe, Argentina
3:03 hay Venezuela.
3:05 Tiền vốn là một thức đo giá trị ổn định
3:07 cho nền kinh tế nhưng tính chất đó chỉ
3:10 có hiệu lực khi tiền được tạo ra một
3:11 cách cẩn trọng. Trong suốt nhiều thiên
3:13 niên kỷ vàng từng giữ vai trò như một
3:16 cái neo đảm bảo cho giá trị của tiền.
3:18 Buộc các chính phủ phải có sự cân nhắc
3:20 khi phát hành thêm tiền. Nhưng sự ổn
3:22 định đó chấm dứt vào năm 1971 khi Tổng
3:25 thống Mỹ Richard Nixon tuyên bố dừng chế
3:27 độ bản bị vàng, nghĩa là đô la Mỹ không
3:29 còn được chuyển đổi sang bàn theo một
3:31 mức giá cố định. Kể từ đó, bản thân tiền
3:33 trở nên co giãng, tức giá trị của nó phụ
3:35 thuộc vào lòng tin hơn là vật chất cụ
3:38 thể như
3:39 vàng. Cho đồng đô la Mỹ là đơn vị tiền
3:41 dự trữ toàn cầu, quyết định của Hoa Kỳ
3:43 đã kéo theo ảnh hưởng lớn đến toàn bộ hệ
3:45 thống tài chính toàn cầu. Mặc dù các
3:47 chính trị gia không trực tiếp in tiền
3:49 nữa nhưng ảnh hưởng gián tiếp của họ đến
3:51 quy trình tạo tiền vẫn hiện diện và điều
3:53 đó gây ra những hệ lụy kinh tế không thể
3:55 bỏ
3:56 qua. Trong bức tranh toàn cảnh, tiền vật
3:59 chất chỉ là phần nổi của tảng băng với
4:01 việc chỉ chiếm từ 3% đến 8% tổng lượng
4:04 tiền. Câu hỏi đáng lưu ý là phần còn lại
4:06 đến từ đâu? Ai có quyền tạo ra nó? Đây
4:09 chính là cánh cửa dẫn đến một thế giới
4:10 khác nơi ngân hàng tư nhân nắm vai trò
4:12 trung tâm.
4:14 Từ nhỏ chúng ta được dạy rằng muốn có
4:16 tiền phải học hành chăm chỉ, làm việc
4:18 cực lực. Nhưng khi khủng hoảng xảy ra,
4:20 Ngân hàng Trung ương chỉ cần in tiền.
4:22 Vậy rốt cuộc tiền là gì? Ai được quyền
4:25 tạo ra nó? Và tại sao những câu chuyện
4:27 như vậy lại luôn bị kể một cách mơ hồ và
4:29 khó hiểu? Câu trả lời là bởi hệ thống
4:32 tiền tệ hiện đại phức tạp đến mức phân
4:34 lớn chúng ta không được trang bị kiến
4:35 thức để hiểu nó. Điều này không chỉ
4:37 khiến chúng ta bị động trong các quyết
4:38 định tài chính cá nhân mà còn dễ trở
4:40 thành nạn nhân hợp pháp của những chính
4:42 sách kinh tế lớn. Nhưng không phải ai
4:44 cũng có thời gian để nghi ngẫm hết những
4:46 cuốn sách như kinh tế học vĩ mô hay của
4:49 cải của các quốc gia. Đó là lý do sách
4:51 Tin gọn ra đời. Ứng dụng giúp bạn tiếp
4:53 cận những tư duy sâu sắc, phức tạp nhất
4:55 theo cách dễ hiểu, nhanh gọn và cực kỳ
4:57 hiệu quả. Chỉ với 15 phút mỗi ngày, bạn
5:00 có thể nắm được những nguyên lý cốt lõi
5:02 về tài chính, kinh tế học, đầu tư và
5:04 tiền tệ được đúc kết từ những cuốn sách
5:06 hay nhất thế giới. Bạn sẽ hiểu không chỉ
5:09 tiền đến từ đâu mà còn biết cách làm chủ
5:11 nó thay vì để nó chi phối cuộc sống
5:12 mình. Thế giới vận hành theo cách của
5:14 người hiểu biết. Bạn có thể tải ứng dụng
5:16 tại website schtinggong.com hoặc tìm
5:18 kiếm trên App Store và ché còn bây giờ
5:21 thì chúng ta hãy tiếp tục nội dung chính
5:23 của video để cùng tìm hiểu một loại tiền
5:25 mới do Ngân hàng tư nhân nắm
5:28 giữ. Ngân hàng tư nhân và tiền tệ dựa
5:31 trên
5:32 nợ. Trong thế giới hiện đại, phần lớn
5:35 tiền tệ mà chúng ta sử dụng không đến từ
5:37 ngân hàng trung ương hay chính phủ mà
5:39 được tạo ra bởi hệ thống ngân hàng tư
5:40 nhân. Trên thực tế, khoảng 97% tổng quân
5:44 tiền tại các nền kinh tế phát triển đều
5:46 bắt nguồn từ đây. Điều này biến hệ thống
5:48 tiền tệ thành một cấu trúc phần lớn được
5:50 tư nhân hóa và vận hành trong không gian
5:52 kỹ thuật số. Đó là một hệ quả của một
5:55 quá trình phát triển lâu dài. Trong bối
5:56 cảnh hệ thống ngân hàng phải liên tục
5:58 tìm cách duy trì sự ổn định và kiểm soát
6:00 dòng tiền, nhất là sau các cuộc khủng
6:02 hoảng ngân hàng nơi người dân độ xô đi
6:04 rút tiền cùng lúc nhưng ngân hàng lại
6:06 thiếu tiền mặt.
6:08 Khi phải đối mặt với rủi ro sụp đổ do
6:10 không thể đáp ứng nhu cầu thanh khoản,
6:12 các ngân hàng đã vận động hành lang và
6:13 thành công trong việc thuyết phục các
6:15 nhà làm luật, trao cho họ một đặc quyền,
6:17 quyền tạo ra tiền trên cơ sở nợ, nhiều
6:19 hơn số tiền thực sự họ đang nắm giữ. Từ
6:22 đây, một loại tiền mới hình thành tiền
6:24 kỹ thuật số dựa trên nợ.
6:26 Cấu trúc pháp lý tạo nên móng cho điều
6:28 này có từ lâu đời. Khi vào năm 1704,
6:31 Quốc hội Anh thông qua đạo luật về giới
6:33 hạn trả tiền. Đó là văn bản ghi nhận một
6:35 lời hứa hoàn trả số tiền đã vay và luật
6:37 pháp công nhận văn bản đó có giá trị
6:39 tương đương với số tiền ghi trên đó.
6:41 Chuyển sang thời hiện đại, hình thức cam
6:43 kết này biến thành những dòng số liệu
6:45 điện tử mà ngày nay chúng ta gọi là nợ.
6:49 Điều thiết yếu trong hệ thống này là
6:50 quyền hạn to lớn mà giấy phép ngân hàng
6:52 đem lại. Khi một cá nhân hoặc tổ chức
6:54 đến ngân hàng để xin vay tiền, ngân hàng
6:56 không rút tiền từ một coi dự trữ nào hay
6:58 lấy từ khoản tiết kiệm của khách hàng
7:00 khác. Thay vào đó, họ tạo ra tiền mới
7:02 bằng thao tác kế toán. Trong hệ thống sổ
7:05 sách kế toán kép, một bên ghi nhận khoản
7:07 tiền gửi mới được cung cấp cho người
7:08 vay, còn bên kia ghi lại một khoản nợi
7:10 tương ứng, tức lời hứa hoàn trả tiền có
7:13 tính cả lãi suất. Từ đó tiền được đưa
7:14 vào hệ thống không phải từ tích lũy mà
7:16 từ kỳ vọng và tín
7:18 nhiệm. Ví dụ khi có người đi mua một căn
7:21 nhà trị giá 500.000 đô la và vay đúng số
7:23 tiền này từ ngân hàng. Điều xảy ra là
7:25 ngân hàng tạo ra 500.000 đô la trong tài
7:28 khoản của người vay và đồng thời ghi
7:29 nhận một khoản phải thu 500.000 đô la.
7:32 Lời hứa của người vay sẽ trả lại kèm lã
7:34 ấy. Khi số tiền ấy được chuyển cho chủ
7:37 nhà và lưu chuyển trong hệ thống kinh tế
7:38 rộng hơn, nó trở thành một phần của
7:40 nguồn tiền đang lưu thông. Điều này dẫn
7:42 đến một thực tế rằng trong hệ thống hiện
7:44 tại tăng trưởng kinh tế dường như gắn
7:46 liền với việc tạo thêm
7:48 nợ. Nợ và tiền trong khuôn khổ tài chính
7:50 hiện tại đơn giản là những mặt khác nhau
7:52 của cùng một bản chất. Nó là khoản nợ
7:54 đối với người vay nhưng lại là một tài
7:56 sản đối với người cho vay. Bản thân giao
7:58 dịch không hề dựa vào tiền mặt có sẵn mà
8:00 là sự sáng tạo của tín dụng bởi ngân
8:02 hàng tư nhân. Việc tạo tiền kỹ thuật số
8:05 nhờ nợ không những là một đặc quyền mà
8:07 còn là cơ chế sinh lời chính của ngân
8:09 hàng. Lợi tức thu được từ lãi suất các
8:11 khoản vay chính là phần lợi nhuận lớn
8:13 nhất kể cả khi khoản vay đã được hoàn
8:15 trả và khoảng nợ ban đầu đã biến
8:18 mất. Thị trường bất động sản luôn là nơi
8:20 hấp dẫn nhất để thực hiện việc tạo tiền
8:23 dựa trên nợ. Lý do là bởi bất động sản,
8:25 đặc biệt là nhà ở được xem như là tài
8:27 sản thế chấp ít rủi ro hơn và có tiềm
8:29 năng sinh lời lớn. Trong trường hợp
8:31 người vay mất khả năng chi trả, ngân
8:33 hàng có thể thu hồi tài sản tức là căn
8:35 nhà. Bởi vậy, các ngân hàng đã tập trung
8:37 đáng kể vào lĩnh vực địa ốc, tạo nên
8:39 lượng lớn tiền mới dựa trên thế chấp nhà
8:40 đất. Khi việc cho vay bất động sản được
8:43 ưu tiên đi kèm với nhu cầu ngày càng
8:44 tăng, giá nhà bắt đầu tăng vọt để người
8:47 dân vào tình thế phải vay nhiều hơn để
8:49 mua tài sản mà họ vốn không đủ khả năng
8:51 chi
8:52 trả. Hậu quả sau nhiều thập kỹ là sự
8:54 hình thành bong bóng bất động sản quy mô
8:56 lớn tại nhiều quốc gia. Kinh tế rơi vào
8:58 tình trạng hiện nợ, cá nhân, gia đình và
9:01 tổ chức đều gánh những khoản nợ vượt xa
9:03 khả năng tài chính của họ để tiếp tục
9:05 hòa vào dòng chảy tiêu dùng và đầu tư.
9:07 Nhưng tiền không chỉ được tạo ra qua
9:08 hình thức vay mượn, khi ai đó gửi tiền
9:11 vào ngân hàng, khoản tiền mặt đó không
9:13 còn thực sự thuộc quyền sở hữu của họ
9:14 nữa. Luật pháp cho phép ngân hàng sở hữu
9:16 số tiền đó và họ chỉ có một nghĩa vụ,
9:19 hoặc trả tiền khi khách hàng yêu cầu.
9:22 Theo mô hình truyền thống, ngân hàng giữ
9:24 lại một phần nhỏ của khoản tiền gửi làm
9:25 dự trữ bắt buộc thường là 10%. Phần còn
9:28 lại sẽ được cho người khác vay. Người đó
9:31 lại có thể gửi số tiền đó cho một ngân
9:32 hàng khác và ngân hàng đó lại có thể cho
9:34 vay 90% cứ thế mà tiếp diễn. Quá trình
9:37 này lặp đi lặp lại nhiều lần làm cho chỉ
9:39 một khoảng tiền gửi ban đầu cũng có thể
9:41 tạo ra lượng lớn tiền lưu thông trong
9:43 nền kinh tế. Trong một số ví dụ, 100 đô
9:45 la có thể sinh ra đến 1000 đô. Đây chính
9:48 là cơ chế cho vay dự trữ phân đoạn. Hiểu
9:50 đơn giản là ngân hàng giữ một phần nhỏ
9:53 và tái sử dụng phần lớn tiền gửi dưới
9:55 dạng cho
9:56 vay. Thế nhưng sau ngày 26 tháng năm
9:59 2020, mọi thứ thay đổi khi Cục Diệu trữ
10:01 Liên ban Hoa Kỳ Fed loại bỏ hoàn toàn
10:04 yêu cầu dự trữ bắt buộc. Các tổ chức lưu
10:06 ký không còn cần phải giữ lại bất kỳ
10:08 phần trăm nào của tiền gửi để đảm bảo an
10:10 toàn. Kết quả là hệ thống ngân hàng có
10:13 thể tạo ra lượng tiền gần như không giới
10:14 hạn chỉ dựa trên sổ sách kế toán. Trong
10:17 khi điều này có thể tăng thanh khoản, nó
10:19 cũng tiìm ẩn rủi ro rất lớn, nhất là khi
10:21 các ngân hàng sử dụng tiền gửi vào mục
10:23 đích đầu cơ trên thị trường tài
10:25 chính. Tiền gửi không những bị cho vay
10:28 mà còn được các ngân hàng sử dụng để đầu
10:29 tư vào các sản phẩm tài chính phức tạp
10:31 như phái sinh và chứng khoán. Đây là
10:33 những hợp đồng đặt cược lên khả năng
10:35 biến động giá trị của tài sản trong
10:36 tương lai. Những công cụ này đã trở nên
10:39 phổ biến tới mức thị trường phái sinh
10:40 toàn cầu được ước tính vượt quá 1 triệu
10:42 tỷ đô la, con số cao hơn gấp 10 lần tổng
10:45 quy mô của nền kinh tế thế
10:47 giới. Trong thời kỳ kinh tế bùng nổ,
10:49 việc vay nợ được xem là yếu tố thúc đẩy
10:51 nền kinh tế khi người tiêu dùng chi tiêu
10:53 cho những thứ vượt quá khả năng thực tế.
10:55 Nhưng đến một thời điểm người dân không
10:56 thể vay thêm và cũng không thể trả nợ
10:58 cũ. Tình trạng vỡ nợ lan rộng làm các
11:00 ngân hàng ngừng cho vay và nền kinh tế
11:02 chẩng
11:03 lại. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008
11:06 là hệ quả rõ nét nhất của cơ chế này.
11:08 Đây được coi là khoảnh khắc kinh tế thực
11:10 sự bắt đầu suy yếu nghiêm trọng. Các
11:12 ngân hàng lúc đó đã trở thành những tổ
11:14 chức quá lớn, có mối liên kết quá sâu và
11:16 giữ vai trò then chốt trong việc cung
11:17 cấp tiền. Nếu chúng sụp đổ, hậu quả
11:20 không chỉ dừng ở việc phá sản mà còn có
11:22 thể gây ra sự sụp đổ toàn diện trong hệ
11:24 thống tiền tệ. Do đó, chính phủ đã can
11:26 thiệp và ngân hàng trung ương trở thành
11:28 cứu cánh cuối cùng. Tiền được tạo ra để
11:30 giải cứu các tổ chức bị đe dọa. Dù về
11:32 mặt lý thuyết, các khoản vay từ Ngân
11:34 hàng Trung ương cũng đều phải hoàn trả.
11:36 Người phải trả khoản tiền đó chính là
11:38 người dân thông qua
11:39 thuế. Hệ thống được xây dựng sao cho
11:41 chính phủ không thực sự hỗ trợ dân chúng
11:44 mà dân chúng mới là người hậu thuẫn cho
11:45 chính phủ thông qua các khoản thuế và
11:47 thương mại. Số tiền thu về sẽ được dùng
11:49 để thanh toán các khoản vay từ ngân hàng
11:51 trung ương kèm theo lãi suất. Như vậy
11:53 đổi ra ban đầu từ phía ngân hàng tư nhân
11:55 rốt cuộc lại chuyển sang người đóng
11:57 thuế. Một khi ngân hàng trung ương nắm
11:59 quyền tạo ra tiền để cứu trợ các ngân
12:00 hàng tư nhân thì điều này làm phát sinh
12:02 một rủi ro đạo đức lớn. Các ngân hàng
12:04 biết rằng nếu thất bại họ sẽ vẫn được
12:06 cứu và mọi hệ quả sẽ không do họ gánh
12:09 chịu. Chính thực tế này cho thấy khối
12:12 ngân hàng tư nhân có quyền to lớn trong
12:13 tạo tiền và chi tiêu tiền gửi của người
12:15 dân. Khi ngân hàng đủ lớn để không thể
12:17 sụp đổ, quyền lực của họ vượt xa vai trò
12:20 một tổ chức tài chính mà trở thành động
12:21 lực then chốt của toàn bộ nền kinh tế.
12:25 Kể từ năm 2008, các quốc gia phát triển
12:27 đã trải qua giai đoạn kéo dài hơn một
12:29 thập kỷ trong mô hình sự sống nhân tạo,
12:32 tức là lãi suất cực thấp, nối lỏng định
12:34 lượng và các biện pháp kích cầu đem lại
12:35 lợi ích ngắn hạn nhưng chứa đựng rủi ro
12:37 lâu dài. Sự can thiệp không giới hạn này
12:40 vào thị trường không những khuyến khích
12:41 hành vi rủi ro mà còn đẩy chi phí về
12:43 phía tương lai, về phía người dân và các
12:45 thế hệ kế
12:46 tiếp. Toàn bộ cơ cấu tiền tệ ngày nay
12:49 được đặt trên nền tảng dễ biến động.
12:51 Việc tạo tiền phụ thuộc gần như hoàn
12:53 toàn vào nợ và kỳ vọng hoà trả. Tuy tiền
12:55 trong ví có vẻ là của bạn nhưng quyền
12:57 tạo ra nó lại không nằm ở bạn mà nằm
12:59 trong tay một hệ thống phức tạp được
13:01 kiểm soát bởi ngân hàng và các cơ quan
13:03 tài chính. Và tất cả bắt đầu từ một lời
13:06 hứa được viết trên giấy này đã chuyển
13:08 sang dạng số mà lời hứa ấy một khi không
13:10 thể thực hiện sẽ khiến cả hệ thống chao
13:14 đảo. Tiền kỹ thuật số của ngân hàng
13:16 trung
13:18 ương. Một trong những hình thức tạo tiền
13:20 gây ngạc nhiên nhất trong lịch sử hiện
13:22 đại là nới lỏng định lượng hay còn gọi
13:24 là QE quantitative easing. Phương pháp
13:27 này xuất hiện lần đầu tại Nhật Bản vào
13:29 năm 1989 trong bối cảnh quốc gia này đối
13:32 mặt khủng hoảng tay chính. Nhưng phải
13:34 đến năm 2008 khi cuộc khủng hoảng nhà
13:36 đất lan rộng ra toàn cầu, nó mới trở
13:38 thành một công cụ chính sách tiền tệ phổ
13:40 biến dưới tay cục dự trữ liên ban Mỹ
13:43 Fed. Về bản chất, QI là quá trình ngân
13:45 hàng trung ương tạo ra tiền để cung cấp
13:47 nguồn vốn trực tiếp cho hệ thống ngân
13:49 hàng, các doanh nghiệp lớn và gần đây là
13:51 cả công chúng. Cách làm này được coi là
13:53 một giải pháp khẩn cấp để cứu nền kinh
13:54 tế trong thời điểm khó khăn tột độ. Đó
13:57 không phải là kiểu cứu trợ đến từ nguồn
13:59 thu ngân sách hay thuế mà là việc tạo ra
14:01 tiền mới chưa từng tồn tại trong hệ
14:02 thống. Tiền này sau đó được bơm vào nền
14:04 kinh tế thông qua hình thức mua tài sản
14:06 tài chính, đặc biệt là trái
14:09 phiếu. Khi khủng hoảng tài chính xảy ra
14:11 năm 2008, Mỹ đã triển khai gói Qi đầu
14:14 tiên trị giá 700 tỷ đô la. Tại thời điểm
14:16 đó, động thái này tạo ra làng sóng tranh
14:18 cãi dữ dội. Nhiều người cho rằng việc
14:20 giải cứu với ngân hàng Fố là điều cần
14:23 thiết nếu muốn tránh thảm họa kinh tế
14:24 lan trọng. Theo kế hoạch của Tổng thống
14:26 Mỹ, Bộ Tài chính Hoa Kỳ được phép mua
14:28 lại các khoản nợ xấu bao gồm rất nhiều
14:30 khoản bay thế chấp dưới chuẩn từ tay các
14:32 tổ chức tài chính. Những khoản nợ rộ đo
14:34 đó sau đó lại được chuyển hóa thành gánh
14:36 nặng cho người dân vì chính phủ Mỹ phải
14:38 nâng giới hạn nợ quốc gia từ 10,6 lên
14:40 11,3.000 ngì tỷ đô la để trang
14:43 trải. Ban đầu đây được xem như một biện
14:45 pháp khẩn cấp chỉ thực hiện một lần
14:48 nhưng trong suốt thập kỷ sau đó phé cho
14:50 thấy họ không thể rút lại chính sách
14:51 này. Một sự thật gây sốc là từ năm
14:54 1776 thời điểm thành lập nước Mỹ cho đến
14:57 2008 quốc gia này mới tích lũy gần 1000
15:00 tỷ đô la nợ. Thế nhưng chỉ 6 năm sau vào
15:03 2014 con số đó đã tăng bọt lên 4,4.000
15:06 tỷ. Và khi đại dịch Covid-19 buông phát
15:08 thì chỉ trong 3 tháng Fé tiếp tục đẩy
15:10 thêm 3000 tỷ đô la vào hệ thống. Hiện
15:13 tại ngân hàng trung ương Mỹ có thể bơm
15:15 hàng trăm tỷ đô la vào nền kinh tế chỉ
15:17 trong vài
15:18 giờ. Dù vậy thì hiệu quả của việc bơm
15:20 tiền hàng loạt này đang giảm dần. Thứ
15:22 cho phép tất cả điều này diễn ra chính
15:24 là việc Cục Dựa trữ Liên bang Mỹ tiền tệ
15:26 hóa nợ, tạo ra tiền mới để mua lại nợ
15:28 của chính phủ. Quá trình này được thực
15:30 hiện thông qua thị trường trái phiếu dù
15:32 ít được công chúng chú ý hơn thị trường
15:34 chứng khoán, quy mô thị trường trái
15:35 phiếu thực tế còn lớn hơn rất nhiều và
15:37 đóng vai trò như huyết mạch, tài chính
15:39 toàn
15:40 cầu. Về cơ bản thì trái phiếu là công cụ
15:42 để chính phủ hoặc doanh nghiệp vay tiền
15:44 từ công chúng hoặc tổ chức tài chính.
15:46 Khi ngân hàng trung ương muốn bơm tiền,
15:47 họ không sử dụng quỹ tiết kiệm như người
15:49 dân mà đơn giản là tạo ra tiền mới để
15:51 mua trái phiếu này. Vậy liệu hệ thống đó
15:53 có điểm yếu hay không? Một tài liệu từ
15:55 Ngân hàng Trung ương Châu Âu năm 2016
15:57 khẳng định ngân hàng Trung ương không
15:59 thể phá sản vì họ có quyền tạo ra nhiều
16:01 tiền hơn bất cứ lúc nào họ
16:03 cần. Hiệu ứng kéo theo là ngày nay chính
16:06 vụ các nước đang bị mắt kẹt. Họ nợ hàng
16:08 nghìn tỷ đô la nhưng lại không có nhiều
16:10 phương án huy động tiền ngoài việc tăng
16:12 thuế. Điều chính trị rất khó khả thi. Kỳ
16:15 vọng của nhà hoạch định là lượng tiền
16:16 mới bơm ra sẽ kích thích nền kinh tế hồi
16:18 sinh sau một hệ quả khác đang phát sinh.
16:20 Khi ngân hàng trung ương mua trái phiếu,
16:22 đồng nghĩa với việc họ sở hữu tài sản
16:24 phát hành ra từ chính phủ và tập đoàn,
16:26 họ dần trở thành cổ đông lớn nhất của
16:27 toàn bộ nền kinh tế.
16:30 Ở Nhật Bản, bản cân đối kế toán của ngân
16:31 hàng Trung ương hiện còn lớn hơn GDP
16:34 quốc gia, thậm chí họ nắm giữ tới 80%
16:36 tổng giá trị thị trường chứng khoán Nhật
16:38 Bản. Ngân hàng Trung ương Thụy Sĩ với
16:40 phương thức tương tự đã sở hữu 90 tỷ đô
16:42 la cổ phiếu của các công ty lớn của Mỹ
16:45 như Apple, Microsoft, Google hay Amazon.
16:48 Chuyện những ngân hàng trung ương này có
16:50 thể tạo ra tiền từ hư không, sau đó đi
16:52 mua các tài sản có giá trị thực là điều
16:54 khiến nhiều người phải giật mình. Họ
16:56 không thể phá sản nhưng có thể gom lấy
16:58 các tài sản tốt nhất mà thế giới sản
17:00 sinh. Điều này gây ra những tác động hệ
17:02 trọng đến tính minh bạch của thị trường
17:03 và sự công bằng về quyền sở hữu tài sản
17:05 trong xã
17:06 hội. Tác động của việc bơm tiền vô tội
17:09 vạ đã làm biến dạng thị trường tài
17:11 chính. Trước đây, thị trường chứng khoán
17:13 từng được xem như phong vũ biểu phản ánh
17:15 tình hình kinh tế. Ngày nay, mối liên hệ
17:17 đó dường như đã biến mất hoàn toàn. Thị
17:19 trường chứng khoán Mỹ giờ có giá trị gần
17:21 gấp đôi toàn bộ GDP quốc gia, một con số
17:23 khiến nhiều chuyên gia sửng sốt. Đó cũng
17:25 là lý do vì sao vào tháng 0 n 2020 khi
17:28 nước Mỹ ghi nhận tới 30 triệu người lao
17:29 động thất nghiệp, chỉ số chứng khoán lại
17:31 tăng mạnh nhất kể từ
17:33 1987. Với hàng nghìn tỷ đô la mới được
17:36 tạo ra, Ngân hàng Trung ương cung cấp
17:38 vốn với lãi suất gần như bằng 0 cho các
17:40 tổ chức lớn, chủ yếu là các ngân hàng tư
17:42 nhân và quỹ đầu tư. Dòng tiền giá rẻ đó
17:44 không chảy vào nền kinh tế thực sự để
17:46 tạo ra việc làm hay khôi phục sản xuất
17:48 mà đổ vào thị trường cổ phiếu khiến chỉ
17:50 số tăng dù cuộc sống người dân thường
17:52 trì trệ hoặc là tồi tệ
17:55 hơn. Nguồn gốc của bất bình đẳng giao
17:59 nghèo. Có một câu hỏi thường trực vì sao
18:02 khi tiền được in ra hàng loạt lạm phát
18:04 không xuất hiện rõ rệt ngay trong đời
18:05 sống? Câu trả lời nằm ở chỗ lạm phát
18:07 thực tế đã hình thành nhưng nó đang ẩn
18:09 mình và gây ra hậu quả theo dạng khác.
18:12 Trong bức tranh kinh tế toàn cầu gần
18:14 đây, lạm phát không bộc lộ rõ qua giá
18:16 các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày mà nổi
18:18 bật hơn ở sự tăng vọt của giá nhà đất và
18:20 thị trường chứng khoán. Lượng tiền được
18:22 bơm vào hệ thống tài chính thay vì luân
18:24 chuyển vào nền kinh tế thực lại chảy
18:26 mạnh vào các loại tài sản để giá trị của
18:29 chúng là một nhóm thiểu số nắm giữ nhiều
18:31 cổ phiếu và bất động sản trở nên giàu có
18:33 một cách đột biến. Trong khi đó, phần
18:35 lớn người dân không được hưởng lợi gì từ
18:37 quá trình này. Khoảng cách giao nghèo
18:38 ngày càng lớn dần. Nhiều người nhận ra
18:40 thực trạng ấy nhưng không mấy ai hiểu rõ
18:42 ngọn
18:43 nguồn. Nguồn gốc của sự phân hóa bắt đầu
18:46 hình thành từ những năm 1980 ở phương
18:48 Tây với sự trổ dệ của chủ nghĩa tự do
18:51 mới neoliberalism. Từ thời điểm đó, tài
18:54 sản của tân lớp giàu gắn chặt với tăng
18:56 trưởng của thị trường chứng khoán. Đặc
18:58 biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính năm
18:59 2008, khi nền kinh tế rơi vào tình trạng
19:02 sống nhờ trợ thở, thị trường chứng khoán
19:04 lại càng phụ thuộc nhiều hơn vào các
19:06 quyết định và biện pháp từ Cục Diệu trữu
19:08 liên ban Mỹ Fé.
19:09 Lượng tiền được in ra càng lớn, thị
19:11 trường càng tăng điểm, tài sản của người
19:13 giàu theo đó cũng vinh to. Chỉ tính
19:15 riêng từ 1980, tài sản của họ đã tăng
19:18 trưởng đến khoảng
19:20 420%. Một trong những cơ chế góp phần
19:22 tạo ra sự chênh lệch này là hiệu ứng
19:24 Cantilon. Khi ngân hàng trung ương in
19:26 tiền, nhóm người đầu tiên nhận được số
19:28 tiền mới có thể duy trì hoặc nâng cao
19:29 mức sống của mình. Trong khi những người
19:31 nhận được sau đó thì đang phải đối mặt
19:33 với hậu quả của lạm phát bắt đầu lan
19:35 rộng. Thực ra điều đáng lo ngại hơn lại
19:37 nằm ở tương lai gần khi người giàu quyết
19:39 định bán dần cổ phiếu và bất động sản để
19:42 chuyển sang những tài sản khác trong
19:43 thời kỳ khó khăn. Khi ấy vận tốc của
19:46 tiền tức tốc độ luân chuyển tiền tệ
19:48 trong nền kinh tế bắt đầu gia tăng, đánh
19:49 dấu thời điểm làm phát thực sự có thể
19:51 bùng
19:52 phát. Ngân hàng Trung ương dù không có
19:54 tiền tiết kiệm vẫn có khả năng tạo ra
19:56 lượng tiền khổng lồ thông qua việc mua
19:58 trái phiếu chính phủ. Trái phiếu về bản
20:00 chất là một lời hứa rằng chính phủ sẽ
20:02 hoàn lại tiền cùng lãi suất trong tương
20:04 lai. Khoảng tiền ấy cuối cùng sẽ được
20:06 chi trả bởi các thế hệ công dân sau dưới
20:08 hình thức thuế hoặc là qua việc chấp
20:10 nhận mức lạm phát cao hơn. Giữa thực
20:12 trạng ấy, câu hỏi đặt ra là liệu việc in
20:14 tiền có thực sự là một giải pháp lâu dài
20:16 hay chỉ đang tạm thời che đi những vấn
20:18 đề sâu xa
20:20 hơn? Khủng hoảng niềm tin và những lối
20:23 thoát khả dĩ.
20:26 Khủng hoảng kinh tế kéo dài những năm
20:27 gần đây đã buộc các chính phủ phải hành
20:29 động thường bằng cách in tiền để hỗ trợ
20:31 những người gặp khó khăn. Mặc dù hành
20:33 động đó mang lại sự hỗ trợ thức thời
20:35 song nhiều nhà phân tích cho rằng đây
20:36 chỉ là một biện pháp tinh thế, một hình
20:38 thức băng bó tạm thời cho những vết
20:40 thương sâu hơn trong cấu trúc của nền
20:42 kinh tế toàn cầu. Theo họ, những giải
20:44 pháp thực sự cần được thực hiện từ nhiều
20:46 thập kỷ trước.
20:48 Thay vì đẩy mạnh các hoạt động đầu cơ
20:50 vào thị trường bất động sản hay các công
20:52 cụ tài chính mang tính may đuổi, xã hội
20:54 lẽ ra nên tập trung vào việc tạo ra của
20:56 cải thực thông qua sản xuất, giáo dục,
20:58 đội mới sáng tạo và nghiên cứu phát
21:00 triển. Ngân hàng thay vì hướng dòng vốn
21:02 vào bất động sản và đồ cơ tài chính, lẽ
21:04 ra nên ưu tiên cho vay vào những lĩnh
21:06 vực có khả năng tạo ra giá trị thực như
21:08 các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án
21:10 đổi mới hay những sáng kiến công nghệ.
21:14 Bạn hãy hình dung một thế giới mà những
21:15 khoản đầu tư khổng lồ thay vì đổ vào các
21:17 bong bóng tài sản là được rót vào nghiên
21:19 cứu, phát minh và sản xuất. Dù tiềm ẩn
21:22 rủi ro ngắn hạn đối với ngân hàng nhưng
21:24 lợi ích dài hạn sẽ là một nền kinh tế
21:25 năng động hơn, tạo ra nhiều công việc
21:27 hơn, đội mới sâu rộng hơn và đời sống
21:29 người dân được nâng cao
21:31 hơn. Việc một quốc gia tạo ra của cải
21:33 không chỉ mang lại suất sản xuất lớn hơn
21:35 mà còn giúp chính phủ có thêm nguồn thu
21:37 từ thuế một cách tự nhiên mà không cần
21:39 phải tăng thuế suất. Một xã hội có nền
21:41 tảng kinh tế vững chắc và ít phụ thuộc
21:43 vào nợ sẽ có khả năng ứng phó tốt hơn
21:45 với khủng hoảng. Thực tế cho thấy nếu
21:48 đầu tư đúng đắng từ sớm, xã hội ngày nay
21:50 có thể có một lượng tiết kiệm đáng kể
21:52 giống như thời điểm cuối thế kỷ 20 mà
21:54 nhiều gia đình và doanh nghiệp phương
21:55 Tây vẫn còn ghi
21:57 nhớ. Thế nhưng hiện tại toàn thế giới
21:59 phải đối mặt với di chứng của một hệ
22:01 thống tài chính quá mỏng manh. Và trong
22:03 bối cảnh ấy người ta tự hỏi điều gì đang
22:05 chờ đón phía trước. Một số dự báo rằng
22:07 chúng ta đang tiến gần đến một thời kỳ
22:09 bấp binh hơn bao giờ hết. nơi mà lạm
22:11 phát không ngừng leo than trong khi tăng
22:12 trưởng kinh tế thì lại tri trệ. Một hiện
22:15 tượng được gọi là đình lạm từng xảy ra
22:17 vào những năm 1970 nhưng lần này tình
22:19 hình có thể nghiêm trọng hơn vì lượng nợ
22:21 khổng lồ cộng thêm sự bất ổn trong xã
22:24 hội. Có ý kiến cho rằng tàn cầu sẽ mất
22:26 dần đi sự tin tưởng vào đồng đô la Mỹ.
22:28 Đồng tiền lâu nay vẫn được xem là trụ
22:30 cột của hệ thống tài chính thế giới. Tuy
22:32 vậy, bên cạnh đó cũng xuất hiện một
22:34 trường phái tư duy khác. Một số nhà kinh
22:36 tế cho rằng trong một thế giới bất ổn
22:38 như hiện nay, đồng đô la có thể vẫn tăng
22:40 giá trị bởi nó được xem là nơi trú ẩn an
22:42 toàn nhất trong tổng thể các nền kinh tế
22:44 yếu kém hoặc đang suy yếu. Đó là ý tưởng
22:47 cốt lõi trong lý thuyết milek đô la ví
22:50 von bon rằng đồng đô la như ly sữa cuối
22:51 cùng mà ai cũng muốn hút về phần mình
22:53 trong lúc khang hiếm.
22:55 Giữa lúc đồng tiền truyền thống dần mất
22:57 đi niềm tin, một số người hướng đến
22:58 những giải pháp thay thế, có ý kiến đặt
23:00 kỳ vọng vào tiền kỹ thuật số ổn định
23:02 Stable CS với tiềm năng mang lại một hệ
23:05 thống thanh toán minh bạch và hiệu quả
23:06 hơn. Cũng có người tin vào cách tiếp cận
23:08 của lý thuyết tiền tệ hiện đại Modern
23:10 Monetary Theory MMT với lập luận rằng
23:13 chính phủ không cần thiết phải hoàn trả
23:15 toàn bộ số nợ mà chỉ cần đảm bảo khả
23:17 năng trả lãi, miễn là quốc gia vẫn duy
23:19 trì được sản xuất hàng hóa. Đây là một ý
23:21 tưởng đầy tranh cãi bởi nó chưa từng
23:23 được áp dụng ở quy mô lớn. và có vẻ như
23:25 cũng chỉ là một nước cờ rủi ro khác
23:27 trong danh sách dài những giải pháp chưa
23:29 kiểm
23:30 chứng. Thực tế thì ở một vài nơi trên
23:32 thế giới, người dân đã chủ động tìm
23:34 hướng đi mới. Từ một thị trấn nhỏ ở Ý
23:36 đến một vài cộng đồng ở Venezuela đã có
23:39 những nỗ lực phát hành tiền tệ địa
23:40 phương nhằm tự chủ kinh tế. Dù quy mô
23:43 còn nhỏ, những bước đi này cho thấy mong
23:45 muốn tự xây dựng một khuôn khổ tài chính
23:46 mới, vượt ra khỏi sự lệ thuộc và hệ
23:48 thống tiền tệ toàn cầu, ẩn chứa nhiều
23:50 điểm
23:51 yếu. Không ai có thể đưa ra câu trả lời
23:54 chính xác cho tình hình hiện nay, ngay
23:56 cả các chuyên gia cũng bất đồng quan
23:57 điểm và chính điều đó đã khiến cho bức
24:00 tranh kinh tế càng trở nên khó đoán định
24:02 hơn. Một điểm sáng tiềm năng nằm ở những
24:04 cải cách có thể phát sinh từ chính khủng
24:06 hoảng này. Bởi trong lịch sử, nhiều đột
24:08 phá lớn đã ra đời từ những thời điểm khó
24:10 khăn nhất.
24:12 Về phía cá nhân của chúng ta, giải pháp
24:14 không nhất thiết phải là những động thái
24:15 đầy kịch tính. Đó có thể chỉ là việc suy
24:18 nghĩ cẩn trọng hơn về tài sản mà mình
24:20 đang sở hữu. Một số người lựa chọn giữ
24:22 vàng thứ kim loại quý không thể được in
24:24 ra bởi bất kỳ ngân hàng trung ương
24:26 nào. Với người trẻ tuổi, tiền điện tử
24:29 trở thành một hướng đi hấp dẫn. Khi công
24:30 nghệ blockchain ngày càng được công
24:32 nhận, một số chính phủ và ngân hàng lớn
24:34 bắt đầu có thái độ nghiêm túc hơn đối
24:35 với lĩnh vực này với cái nhìn dài hạn
24:37 rằng tiền mã hóa có thể là một phần
24:39 trong tương lai của tài chính toàn cầu.
24:41 Còn với người có tư duy sáng tạo và mạo
24:43 hiểm, việc nghiên cứu các tài sản có thể
24:46 được lợi từ chính sách của các ngân hàng
24:48 trung ương là một lựa chọn khác, một
24:50 kiểu chơi trò chơi của thị trường với
24:51 chính những tổ chức tạo ra luật
24:53 chơi. Rốt cuộc thì trong giai đoạn nhiều
24:56 biến đoạn như hiện nay, mỗi cá nhân cần
24:58 tự mình suy xét và tìm hiểu hệ thống tài
25:00 chính hiện tại có vẻ như đã trở nên rối
25:02 rắm và thiếu hiệu quả đến mức nhiều
25:04 người không còn tin được vào tính bền
25:05 vững của nó nữa. Từ lâu cấu trúc tiền tệ
25:08 được duy trì như một thực thể vô hình
25:10 không bị chất vấn. Chỉ đến khi khủng
25:11 hoảng bung phát, mọi ánh mắt mới đổi dồn
25:13 về những biểu hiện bề mặt, lạm phát,
25:15 thất nghiệp, khủng hoảng nợ mà hiếm ai
25:17 nhìn sâu hơn vào cội nguồn thật sự.
25:20 Bên dưới những biểu hiện ấy là một sự
25:22 kết hợp nguy hiểm của hệ thống tài chính
25:23 dựa trên nợ, quá trình tài chính hóa cực
25:25 độ, rủi ro đạo đức của các tổ chức lớn
25:28 cộng với hiệu ứng Cantilon, hiện tượng
25:30 khiến đồng tiền mới được phân phối không
25:31 đồng đều, làm gia tăng chênh lệch giàu
25:33 nghèo. Tất cả những điều này đã đẩy hệ
25:35 thống đến bờ vực của sự mong manh khiến
25:37 niềm tin một trong những thành phần
25:39 thiết yếu nhất của kinh tế thị trường
25:40 này đang bị lung lay nghiêm trọng. Cảm
25:43 ơn bạn đã dành thời gian theo dõi video
25:44 này. Nếu thấy video này hữu ích, hãy để
25:46 lại bình luận bên dưới và xem thêm các
25:48 video khác trên kênh để ủng hộ team nhé.
25:50 Xin chào và hẹn gặp lại trong video tiếp
25:52 theo.
Chrome Extension