Physical activity is crucial for health, not just for calorie burning, but because muscles release protective substances called myokines that signal other organs to function optimally and prevent chronic diseases.
Mind Map
คลิกเพื่อขยาย
คลิกเพื่อสำรวจ Mind Map แบบอินเตอร์แอคทีฟฉบับเต็ม
Dit is de Universiteit van Vlaanderen.
Dankzij die vlugge entree op het podium en die tien extra stappen
kom ik nu aan 6332.
Zijn er onder jullie mensen die hun stappen bijhouden?
En wat zijn zo de tellers op dit moment, de standen?
Vijfduizend. - Vijfduizend.
Zesduizend. - Zesduizend.
Achtduizend. Ja, dus als dat de norm is, dan...
U voelt zich direct getroost, ik haal het ook niet.
Daar gaan we het vandaag over hebben.
Vanwaar komt dat juist?
Ik zou het eerder willen hebben over de wetenschap daarachter.
Waarom is het zo dat een actieve levensstijl tot gezondheid leidt?
Maar eerst die dingetjes... Werken die echt?
Die kunnen vrij accuraat stappen tellen.
Maar met werken bedoel ik:
slagen ze erin om een bevolking actief te maken?
Dat hangt een beetje af van persoon tot persoon.
Sommige mensen zijn daarbij gebaat. Die zeggen dan:
Potverdorie, ik heb er een passieve dag op zitten,
ik trek mijn wandelschoenen aan.
Dat zouden ze misschien anders niet doen.
Dus die feedback helpt bij sommige mensen.
Maar persoonlijk ben ik niet zo'n fan van dat gegeven.
Ik heb deze ook maar geleend voor vandaag.
Ja, ik weet het niet, het heeft een beetje het vermanende vingertje van:
Je moet 300 gram groente per dag en twee stukken fruit...
En je tanden niet vergeten te poetsen en ook nog tien...
Allemaal moeten, moeten, dat wordt vermoeiend.
En ook vanavond zal ik dan ontgoocheld zijn
dat ik die norm niet haal enzovoort,
dus ik weet niet of het motiverend werkt voor iedereen.
Maar als ik daar niet in geloof, moet ik een alternatieve strategie geven.
Voor die alternatieve strategie neem ik die schoen erbij.
Niet bang worden, ik ga jullie niet zeggen
dat jullie moeten gaan hardlopen, en zeker geen marathons.
Lopen is goed, het andere is een beetje te veel.
Ik ga het hebben over een andere technologische innovatie.
Niet zozeer deze zeer recente, maar een van veertig jaar geleden.
Nike, die loopschoenen verkocht, wou de letsels door lopen verminderen
door de schokdemping bij het neerkomen te reduceren
door lucht te steken in de zolen van loopschoenen.
Ze hadden daar een schoen voor op de markt. Tailwind heette die.
Weinig mensen weten dat. Het was totaal geen succes.
Vijf jaar later proberen ze het opnieuw met dezelfde technologie.
Lucht in de hiel, maar nu met het verschil
dat ze een venstertje hadden gemonteerd.
En opeens zagen de mensen,
kregen ze letterlijk inzicht in die technologie.
En opeens ging die verkoop volledig door het dak.
Dus ik wil een gelijkaardige strategie bedenken of toepassen
om jullie inzicht te geven in hoe iets werkt
in de hoop dat jullie dan veel sneller overtuigd zijn.
Ik ga een venstertje monteren op het menselijk lichaam
om jullie te tonen waarom bewegen gezond is.
Is bewegen wel zo gezond? Wat zijn de evidenties daarvoor?
Wel, eigenlijk zijn die bewijzen verpletterend.
Ondertussen zijn er meer dan 25 chronische ziektes
waarbij is aangetoond dat bewegen goed is.
Enerzijds om aan preventie te doen,
dus om het risico te verminderen dat je die ziekte krijgt,
anderzijds, als je die ziekte hebt, om minder snel te verslechteren
of te hervallen of wat dan ook.
Dus als behandeling.
Als ik daar cijfers op moet plakken:
bij sommige ziektes heb je een reductie
van tien procent, twintig procent, dertig procent.
Kanker zit bijvoorbeeld in die zone.
Maar bij cardiovasculaire aandoeningen, een hartinfarct,
een beroerte of diabetes type 2
is de reductie door een actieve levensstijl
vijftig procent of zelfs nog meer.
Dat zijn serieuze solden, hè.
Om die ziekte eigenlijk niet op te lopen.
Dus, aangezien je aan bepaalde ziektes echt wel kan sterven,
kan je zeggen dat je van een actieve levensstijl langer zal leven.
Als we daar een getal op moeten plakken...
Vier jaar ongeveer.
Wat toch aanzienlijk is. Dat is niet eeuwig leven
en het is geen perfecte bescherming tegen ziektes,
maar je hebt een aanzienlijk effect dat vaak zelfs beter is dan medicijnen.
Waar ik het over wil hebben,
want ik vermoed dat ik tot nu toe niet zoveel nieuws heb verteld,
zijn een aantal wetenschappelijke ontdekkingen
die vooral de laatste vijf jaar gebeurd zijn
over hoe het komt dat beweging bescherming biedt tegen die ziektes.
En uiteindelijk is men tot de ontdekking gekomen dat de spieren...
En dat is logisch,
de spieren geven het grootste verschil tussen stilzitten en bewegen.
Die spieren geven stoffen vrij
die beschermend werken voor andere organen.
En we noemen die stoffen myokines.
Myo is Latijn voor spier, dus myokines zijn stoffen die uit de spier vrijkomen
en andere organen helpen en beschermen.
Ik ga jullie een voorbeeld geven: kanker.
Dat is een groep van ziektes en helaas iets waar ieder van ons
zelf of in de naaste omgeving ooit mee te maken zal hebben.
Hoe zou je kunnen onderzoeken wat de oorzaak is
waarom mensen met een actieve levensstijl minder risico hebben
op kanker?
Wel, om dat te onderzoeken gaan we bijvoorbeeld naar muizen.
Muizen hebben gelukkig een vrij spontane activiteit.
Dat zijn nachtdieren en elke nacht gaan die op stap.
En die lopen drie, vier, vijf kilometer. Zulke beestjes, hè.
Hoe gebeurt dat dan in een labo? Daar hebben ze een klein kooitje,
dus ja, dan zijn die vrij passief, maar als we die een loopwieltje geven,
dan beginnen die spontaan weer elke nacht
die drie, vier, vijf kilometer te malen.
En zo kunnen we heel mooi het verschil maken
tussen een actieve levensstijl en een passieve.
Als we bij die muizen kankercellen inspuiten, we induceren kanker,
dan zien we heel duidelijk, dat zie je ook op die figuur,
dat in dit geval de longen van muizen die geen toegang hebben
tot zo'n loopwieltje veel meer kankervlekken hebben,
dat zijn die zwarte vlekken, dan muizen die wel toegang hebben
tot zulke loopwieltjes.
En die reductie is vijftig procent, zowel in grootte van de tumor
als in aantal uitzaaiingen, dus er is een zeer duidelijk effect.
Die studies zijn vooral bedoeld om de oorzaak te begrijpen.
Waarom is dat zo?
Men heeft in die studies gezien dat als die muizen bewegen
er stoffen uit de spieren in het bloed komen
die een remmend effect hebben op die tumoren.
Dat zijn muizen, hoe zit dat bij mensen?
Bij mensen is dat ook zo.
Je onderzoekt dat een beetje anders.
Je kan kankercellen in een kweekschaaltje
in een labo laten groeien, en die hebben daar serum voor nodig.
Ik weet niet of je weet wat serum is?
Als je een bloedstaal neemt,
dan kan je het deel met rode bloedcellen scheiden van het serum,
het doorzichtige deel erboven.
Dat serum gebruikt men in het labo om cellen te laten groeien.
Als men nu bloedstalen neemt van mensen die net gesport hebben
en men dat serum gebruikt om die tumorcellen te laten groeien,
dan krijgen die het verdomd lastig om te groeien en te delen.
Als je dat serum neemt van mensen
die net de hele tijd in de zetel gezeten hebben,
dan kunnen die kankercellen veel beter groeien.
Dit bloedstaal heb ik vanmorgen genomen,
mijn collega heeft dat van mij genomen,
nadat ik met de fiets naar het werk gegaan was.
In dit serum zit een deel bekende, een deel geheime stoffen
die allerlei chronische ziektes kunnen bestrijden.
Een soort magisch serum. Een wonderserum, zou je kunnen zeggen.
Nu zie ik je denken: dat is te mooi om waar te zijn.
Maar ja, het is een professor,
die gaat ons toch geen blaasjes wijsmaken.
Ik ga je ervan proberen te overtuigen dat dat logisch is.
Er zit een logica achter het systeem dat spieren aan andere organen
signalen geven om het goed te doen, om te groeien
of om goed te presteren als orgaan.
De logica is eigenlijk eerst en vooral dat alle organen met elkaar spreken.
Als je samenwerking hebt...
Wanneer heb je goeie samenwerking in een bedrijf?
Als je communiceert.
Als die organen op elkaar afgestemd moeten zijn,
dan moeten ze communiceren met elkaar. En dat gebeurt ook.
Dat gebeurt in ons lichaam via hormonen.
Dus de maag geeft een hormoon vrij aan de hersenen om te zeggen:
Zeg, wanneer gaan wij eten? Ik ben leeg.
Oké, dan krijg je honger. Of je teelballen zeggen aan je spieren:
Word maar eens groter, want nu ben ik geen jongetje meer,
maar een man. Enzovoort.
Allerlei signalen, honderden signalen, hormonen bestaan er.
De spieren hebben ook zo'n signaal.
Die hebben ook iets te vertellen aan andere organen.
En wat zeggen zij? Het is eigenlijk niet moeilijk.
We zijn aan het bewegen.
Dus die spieren zeggen: Het lichaam is in locomotie.
Waarom zouden andere organen dat moeten weten?
Bijvoorbeeld de hersenen weten dat graag.
Hersenen gaan heel wat beter moeten functioneren
bij lichamen die aan het bewegen zijn.
Waarom? Als je beweegt, dan ga je van alles tegenkomen.
Je krijgt heel veel zintuiglijke prikkels, je moet navigeren,
je hebt ontmoetingen, je moet misschien vluchten of jagen.
Je moet van alles doen, je moet heel performant zijn met je hersenen
als je beweegt vergeleken met als je stilzit.
Het mooiste voorbeeld om dat te illustreren zijn de manteldieren.
Heb je daar al van gehoord?
Dat zijn mooie dieren die op de rotsbodem in de zee leven,
in koralen enzovoort.
Die manteldieren hebben eigenlijk een vrij saai leven.
Die filteren gewoon zeewater en die eten daaruit. Dat is het.
Waarom vind ik die dieren toch nog boeiend?
Voordat ze vastzitten op die rots
hebben ze nog een fase waarin ze rondzwemmen.
Ze zijn eerst larven en zwemmen rond, met zo'n staartje enzovoort
en uiteindelijk zoeken ze een goeie rots om zich op te vestigen.
En die rots blijft dan voor de rest van hun leven hun plek.
Wel, als ze larven zijn, hebben ze een vrij goed ontwikkeld zenuwstelsel.
Hersenen is misschien een groot woord.
Op het moment dat ze zich vasthechten,
wordt dat rood altijd maar kleiner, de hersenen.
Eigenlijk eten die dieren hun eigen hersenen op.
Die hebben die niet meer nodig aangezien ze niet meer bewegen.
Je hebt alleen nog een spijsverteringskanaal.
En eigenlijk is dat bij de mens ook een beetje zo.
Als wij bewegen, en dat is bij veel zoogdieren aangetoond,
dan gaan onze hersenen meer hersencellen maken.
Als wij stilzitten, gradueel meer en meer wegkwijnen in onze fauteuil,
dan worden onze hersenen kleiner en kleiner.
Mijn collega van de universiteit van Nederland, Erik Scherder,
heeft daar een heel mooi college over gemaakt.
Een absolute aanrader.
Dat gaat over hoe beweging eigenlijk dementie kan tegengaan
en het afsterven van de hersenen kan verhinderen.
Dus er is een logica voor die myokines,
die signalen die uit spieren komen, om andere organen intact te houden,
performant te houden. Daar is een logica voor.
Het enige probleem is
dat dat systeem tegenwoordig niet meer zo goed werkt.
Wij zijn namelijk enorm verminderd in fysieke-activiteitsniveau
vergeleken met de jager-verzamelaars die we zo lang geweest zijn.
Vroeger moest je energie hebben en bewegen
om water te halen, om voedsel te zoeken, te jagen, te verzamelen,
om je gewoon te verplaatsen enzovoort.
En door een opeenvolging van industriële revolutie
en technologische en digitale revolutie komt water gewoon uit de kraan
en verplaatsen we ons met de auto
en bestel je eten, als het moet gewoon met de iPad.
Dus eigenlijk hoeven wij ons niet meer voort te bewegen.
En die fantastische systemen, die signalen die uit je spieren komen,
zijn stilgevallen.
De spieren zijn eigenlijk stil geworden.
En vandaar steken nu zoveel chronische ziektes de kop op.
Die 25 ziektes waarover ik het had, krijgen nu meer vrij spel
omdat die beschermende rol vanuit de spieren wegvalt.
En dat brengt mij bij mijn initiële vraag:
Waarom moeten we 10.000 stappen per dag zetten?
Die 10.000 stappen zijn een target, je kan dat wat artificieel vinden,
maar ze brengen ons weer dichter bij het niveau dat we haalden
toen we jager-verzamelaars waren.
Zodat die systemen die essentieel zijn
om onze andere organen intact te houden, die myokines,
functioneel blijven.
En hoe je dat juist doet, maakt niet veel uit.
Je moet proberen om dat fysieke-activiteitsniveau
op een of andere manier weer op te krikken.
En het lijkt wel alsof de technologie zich een beetje schuldig voelde
dat ze de oorzaak was van de afname van de activiteit
en dat ze zo'n systeem gemaakt heeft om ons daaraan te herinneren.
Maar ik hoop vooral dat ik jullie kon overtuigen
dat er een heel mooi systeem achter zit.
En misschien is dat wel de manier om jullie te motiveren
